SP Eigen risico staafdiagram

Toolschool checkt: graphics tijdens de verkiezingen

Na onze nieuwsbrief over de zin en onzin van factchecken hebben we het zelf ook te pakken gekregen. In campagnetijd is veel geoorloofd, maar alternatieve feiten? Liever niet. Politici smijten elkaar en ons met cijfers om de oren, maar kloppen die wel? Of meer à la Toolschool: klopt de visualisatie ervan wel? We laten een paar voorbeelden zien van grafieken die niet helemaal kloppen, of zelfs helemaal niet. 

1. Nulletje meer of minder

Dé klassieker om cijfers mee uit hun verband te trekken: een grafiek niet bij nul laten beginnen. Hierdoor lijkt het net of de gemiddelde huur per maand zo’n beetje verdrievoudigd is in zes jaar tijd. In werkelijkheid is die nog geen honderd euro gestegen. Door niet bij nul te beginnen op de as, ziet de grafiek er zo uit:

Wanneer je met dezelfde cijfers een grafiek maakt die wel bij nul begint, ziet dat er zo uit: Grafiek 2, gemiddelde huur

2. Meten met twee maten

Met lijngrafieken heeft de SP nog niet zo’n succes. Eens kijken of het maken van staafdiagrammen ze beter afgaat. Op de dag van het Carré-debat postte de SP het volgende:


Een explosieve stijging van het eigen risico van €220 in 2012 naar €350 in 2013. Inderdaad een forse stijging als je kijkt naar de hoogte van de stijgingen in de jaren ervoor en erna. Die gaan meer stapsgewijs met steeds zo’n €10. Maar de stijging is niet zo fors als de staafdiagram laat zien. Zouden de staven in verhouding verdeeld zijn, dan zou de grafiek er zo uitzien: SP Eigen risico staafdiagram

3. Onder het vergrootglas

Bij het eerste voorbeeld is al goed zichtbaar wat voor invloed het heeft als je een deel van de informatie weglaat. Dat kan dus door bijvoorbeeld niet bij bij nul te beginnen, maar ook door ver in te zoomen op de voor jou gunstige informatie. Als je dan ook nog de verticale as met schaalverdeling eraf snijdt, wordt een grafiek nog nietszeggender maar lijkt het heel wat. Zoals deze lijngrafiek die Forum voor Democratie deelde:


De partij zou ‘omhoog vliegen’ in de peilingen van Peilingwijzer. Ze zijn dan ook wel meer dan 7 blokjes omhoog gegaan in een maand tijd. Maar hoeveel zetels die blokjes nu zijn, wordt voor de handigheid maar weggelaten. De volledige grafiek van Peilingwijzer ziet er als volgt uit: Peilingwijzer FvD Wat de grafiek dus eigenlijk laat zien: FvD is van 0,1 zetel halverwege december naar bijna 1 zetel in eind februari gegaan. Het lijkt er op dat ze niet alleen slechts een gedeelte hebben laten zien, maar dat gedeelte ook nog eens opgerekt hebben.

4. Informatie weglaten

Nog een grafiek van FvD op de operatietafel. Nu een volledig zelfgeproduceerde. Zowel in hoogte (iets minder opvallend dan het SP-voorbeeld) als in de breedte kloppen de staven van de onderstaande grafiek niet. Staven in de lengte manipuleren is letterlijk cijfers uit z’n verband rukken. Spelen met de breedte van staven is vooral optisch bedrieglijk.

Naast dit staaf-gesjoemel is er nog iets wat niet klopt aan de graphic. De vier partijen die beter scoren op Facebook (DENK, VVD, PvdD en PVV) zijn helemaal niet meegenomen. Zouden ze dat wel gedaan hebben én eerlijk zijn in de schaalverdeling, dan zou de grafiek er zo uitzien: FvD, likes op Facebook

5. Gemiste kans

In de eerste vier voorbeelden pakken de foutjes allemaal voordelig uit voor de betreffende partij. Toolschool kwam ook nog onderstaande graphic van D66 tegen. Na de staven nagemeten te hebben, blijken de eerste drie (D66, CDA en VVD) wel in verhouding tot elkaar te kloppen, maar is die van de PVV te kort. Een gemiste kans om de partij nóg beter weg te zetten tegenover andere partijen.

Onderstaand dezelfde afbeelding maar dan wel met alle staven in de juiste lengte. Het lijkt niet veel te schelen, maar tijdens campagnetijd helpen alle beetjes, toch?

D66, investeren in innovatie Naast deze missers – bewust danwel onbewust – willen we ook nog complimenten uitdelen aan GroenLinks. Op hun sociale kanalen zijn veel heldere en juiste(!) grafieken te vinden. Na lang staren en nameten kwam Toolschool tot de conclusie geen onjuistheden in hun grafieken te kunnen vinden.

Say Something